Khi tôi ngồi trong phòng họp tại Riksbank vào tháng trước, một câu hỏi từ giám đốc điều hành ngân hàng trung ương đã làm tôi giật mình: "Tại sao chúng tôi nên quan tâm đến DeFi khi chúng tôi chỉ cần một cơ sở hạ tầng thanh toán đáng tin cậy?"
Đó không phải là một câu hỏi ngây thơ. Đó là một tín hiệu từ người đang quyết định tương lai của e-krona, đồng tiền kỹ thuật số của Thụy Điển. Và nó phản ánh chính xác những gì a16z, một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới, đã nói: "Các tổ chức tài chính không muốn DeFi. Họ chỉ muốn blockchain làm cơ sở hạ tầng."
Hãy dừng lại một chút và suy nghĩ về điều này. Nếu bạn đã theo dõi thị trường crypto trong ba năm qua, bạn sẽ nhớ rằng câu chuyện "RWA on-chain" và "DeFi cho tổ chức" là những chủ đề nóng nhất. Mọi người đều tin rằng các ngân hàng lớn sẽ sớm chạy trên Uniswap và vay mượn qua Aave. Nhưng thực tế?
Họ không muốn điều đó.
Bối cảnh: Khi tôi kiểm tra mã nguồn và thấy sự thật
Năm 2020, trong thời kỳ DeFi Summer, tôi đã đầu tư 2.500 USD vào yield farming. Tôi đọc whitepaper của Uniswap và Compound, kiểm tra mã nguồn của chúng trong nhiều giờ. Tôi bị cuốn hút bởi cách AMM thay đổi thanh khoản – một phát minh kỹ thuật thực sự đột phá. Nhưng sau đó, tôi mất 30% vốn vì impermanent loss.
Bài học đó không chỉ là về rủi ro tài chính. Nó là về sự khác biệt cơ bản giữa "công nghệ" và "sản phẩm tài chính". Uniswap là một công nghệ tuyệt vời để trao đổi token, nhưng nó không phải là một sản phẩm tài chính mà một ngân hàng có thể bán cho khách hàng của mình.
Hãy nhìn vào bảng dưới đây – tôi đã tổng hợp từ kinh nghiệm làm việc với các tổ chức tài chính tại Stockholm:
| Yếu tố | DeFi (Uniswap, Aave) | Cơ sở hạ tầng blockchain (Hyperledger, Corda) | |--------|----------------------|-----------------------------------------------| | Kiểm soát | Không có KYC, không có whitelist | Có thể kiểm soát người tham gia | | Rủi ro pháp lý | Cao – có thể bị SEC coi là chứng khoán | Thấp – hoạt động như một cơ sở dữ liệu | | Tốc độ | Phụ thuộc vào mạng chính | Có thể tùy chỉnh | | Chi phí | Gas fee biến động | Chi phí cố định, có thể dự đoán | | Bảo mật | Phụ thuộc vào hợp đồng thông minh | Có thể kiểm soát tập trung |
Nhìn vào bảng này, bạn sẽ thấy tại sao các tổ chức tài chính không muốn DeFi.
Họ không cần một thị trường phi tập trung nơi bất kỳ ai cũng có thể tạo pool thanh khoản. Họ cần một cơ sở hạ tầng có thể kiểm soát, có thể kiểm toán, và – quan trọng nhất – có thể tuân thủ quy định.
Phân tích cốt lõi: Tại sao blockchain là "cơ sở hạ tầng" chứ không phải "ứng dụng"
Khi tôi bắt đầu nghiên cứu CBDC vào năm 2022, sau khi thị trường sụp đổ và tôi mất 70% danh mục đầu tư cá nhân, tôi đã tham gia hội thảo của Riksbank. Ở đó, tôi nghe các chuyên gia pháp lý và kỹ thuật thảo luận về việc xây dựng e-krona.
Một trong những bài học lớn nhất mà tôi học được: Blockchain là một công nghệ ghi sổ kế toán phân tán, không phải một nền tảng tài chính.
Hãy tưởng tượng bạn là một ngân hàng trung ương. Bạn có hai lựa chọn:
- Sử dụng blockchain như một cơ sở hạ tầng: Xây dựng một mạng lưới riêng, kiểm soát quyền truy cập, và sử dụng nó để ghi lại các giao dịch giữa các ngân hàng thương mại. Giống như một phiên bản nâng cấp của SWIFT, nhưng nhanh hơn và minh bạch hơn.
- Sử dụng DeFi: Cho phép bất kỳ ai tạo pool thanh khoản, vay mượn, và giao dịch mà không cần sự cho phép. Một hệ thống hoàn toàn mở, không có kiểm soát.
Bạn nghĩ lựa chọn nào sẽ được chọn? Câu trả lời rất rõ ràng.
Trong một báo cáo nội bộ tôi viết cho quỹ đầu tư nơi tôi làm việc, tôi đã chỉ ra rằng chi phí chứng minh của ZK Rollup thực sự "vô lý" – một thuật ngữ tôi dùng để mô tả sự chênh lệch giữa chi phí vận hành và giá trị mà nó mang lại cho các tổ chức. Nếu gas không quay trở lại mức bull market, các operator đang "chảy máu tiền". Và các tổ chức tài chính không muốn phụ thuộc vào một hệ thống mà chi phí biến động như vậy.
Điều này dẫn đến một nghịch lý thú vị: Các tổ chức tài chính muốn blockchain, nhưng họ không muốn tokenomics.
Họ muốn tính bất biến, tính minh bạch, và tính phi tập trung của blockchain. Nhưng họ không muốn các token có thể giao dịch, các pool thanh khoản không được kiểm soát, và các hợp đồng thông minh có thể bị khai thác.
Góc nhìn phản trực giác: Liệu "cơ sở hạ tầng" có thực sự là câu chuyện lớn hơn "ứng dụng"?
Tôi thấy có một điểm mù trong cuộc tranh luận này. Nhiều người trong cộng đồng crypto tin rằng "DeFi là tương lai của tài chính". Và họ đúng – từ góc nhìn kỹ thuật. DeFi thực sự hiệu quả hơn, minh bạch hơn, và chi phí thấp hơn so với tài chính truyền thống.
Nhưng họ quên mất một điều: Các tổ chức tài chính không phải là người dùng cuối. Họ là trung gian.
Một ngân hàng không muốn mất vai trò của mình. Họ muốn sử dụng công nghệ để cải thiện hiệu quả, không phải để loại bỏ chính mình. Blockchain như một cơ sở hạ tầng cho phép họ làm điều đó – họ có thể giảm chi phí thanh toán, tăng tốc độ giao dịch, và cải thiện tính minh bạch – mà vẫn giữ được quyền kiểm soát.
Hãy nhìn vào thực tế:
- Hyperledger Fabric được IBM sử dụng cho các giải pháp doanh nghiệp, không phải Ethereum.
- Corda của R3 được các ngân hàng lớn như HSBC và Barclays sử dụng cho thanh toán xuyên biên giới.
- JPM Coin của JPMorgan chạy trên blockchain riêng của họ, không phải trên mạng chính của Ethereum.
Tất cả đều là "blockchain làm cơ sở hạ tầng". Không có DeFi nào trong số đó.
Nhưng đây là điều phản trực giác: Liệu điều này có thực sự tệ cho crypto không?
Tôi không nghĩ vậy. Thực tế, tôi tin rằng sự chấp nhận blockchain làm cơ sở hạ tầng bởi các tổ chức tài chính sẽ tạo ra nhu cầu lớn hơn cho các token cơ sở hạ tầng như ETH, DOT, và ATOM. Bởi vì nếu các tổ chức xây dựng trên các mạng này, họ sẽ cần mua token để trả phí giao dịch.
Vấn đề là: Họ sẽ không xây dựng các ứng dụng DeFi trên đó. Họ sẽ xây dựng các ứng dụng riêng tư, có kiểm soát, và tuân thủ quy định. Và điều đó có thể tạo ra một hệ sinh thái blockchain hai tầng:
- Tầng 1: Cơ sở hạ tầng công cộng – Ethereum, Solana, Polkadot – nơi DeFi và NFT hoạt động tự do.
- Tầng 2: Cơ sở hạ tầng riêng – Hyperledger, Corda, các subnet được cấp phép – nơi các tổ chức tài chính xây dựng giải pháp của họ.
Và câu hỏi lớn: Liệu hai tầng này có thể kết nối với nhau không?
Đây là nơi mà các cầu nối và giải pháp tương tác trở nên quan trọng. Nếu các tổ chức tài chính muốn sử dụng thanh khoản từ DeFi, họ sẽ cần một cầu nối an toàn và tuân thủ quy định. Và đó là cơ hội cho các dự án như Chainlink, LayerZero, và Wormhole.
Takeaway: Định vị trong chu kỳ này
Tôi đã viết bài này từ Stockholm, nơi tôi làm việc như một nhà nghiên cứu CBDC. Trong những năm qua, tôi đã chứng kiến sự thay đổi trong cách các tổ chức tài chính nhìn nhận blockchain. Từ sự hoài nghi ban đầu, đến sự tò mò, và bây giờ là sự chấp nhận có điều kiện.
Họ chấp nhận blockchain, nhưng không chấp nhận DeFi.
Điều này có nghĩa là gì cho chúng ta, những người đang đầu tư và xây dựng trong không gian này?
- Đừng đặt cược toàn bộ vào câu chuyện "DeFi cho tổ chức". Nó có thể không xảy ra như bạn nghĩ. Các tổ chức sẽ không chạy trên Uniswap. Họ sẽ xây dựng các giải pháp riêng của họ.
- Hãy tập trung vào cơ sở hạ tầng. Các dự án cung cấp giải pháp cho các tổ chức – như giải pháp bảo mật, tuân thủ quy định, và khả năng tương tác – sẽ có giá trị lớn trong dài hạn.
- Đừng bỏ qua DeFi hoàn toàn. DeFi vẫn sẽ phát triển, nhưng nó sẽ phục vụ một nhóm người dùng khác – những người coi trọng sự phi tập trung và quyền tự do tài chính hơn là sự ổn định và tuân thủ quy định.
Cuối cùng, câu hỏi không phải là "Liệu các tổ chức có chấp nhận blockchain không?" Mà là "Liệu họ có chấp nhận tokenomics không?"
Và câu trả lời, dựa trên mọi thứ tôi đã thấy, là: Có, nhưng không theo cách bạn nghĩ.
Giống như cách mà Internet đã thay đổi thế giới, blockchain cũng sẽ thay đổi tài chính. Nhưng không phải bằng cách loại bỏ các ngân hàng. Mà bằng cách cung cấp cho họ một cơ sở hạ tầng tốt hơn.
Và đó là một câu chuyện đáng để theo dõi.
Bài viết này dựa trên kinh nghiệm cá nhân của tôi với tư cách là một nhà nghiên cứu CBDC và cựu nhân viên quỹ đầu tư crypto. Tất cả phân tích đều dựa trên dữ liệu công khai và quan sát thị trường. Đây không phải là lời khuyên đầu tư.
Prompt cho hình minh họa: Một bức ảnh trừu tượng về một cây cầu nối giữa một thành phố tài chính cổ điển (với các tòa nhà ngân hàng) và một mạng lưới blockchain kỹ thuật số (với các khối và nút), với một dòng sông chia cắt chúng. Màu sắc chủ đạo là xanh dương và vàng, tạo cảm giác về sự kết nối giữa thế giới truyền thống và kỹ thuật số.