Hook
Tôi nhớ như in cái ngày ArtCollective sụp đổ. 150 ETH – số tiền mà 5 đứa chúng tôi huy động từ cộng đồng để mua NFT nghệ thuật – tan biến chỉ sau 8 tháng. Không phải vì thị trường xuống, mà vì thiếu một khung pháp lý rõ ràng cho việc ra quyết định. Khi mâu thuẫn nội bộ nổ ra, không ai biết ‘đúng’ theo luật nào. Đó là bài học đầu tiên về cái giá của sự mơ hồ. Và hôm nay, khi đọc về đề xuất CLARITY Act của French Hill – một dự luật được giới thiệu là ‘quan trọng nhất về đạo đức trong lĩnh vực crypto’ – tôi thấy một tia sáng lẫn lộn: phải chăng thứ chúng ta cần không phải là một ‘sân chơi tự do’, mà là một ‘luật chơi’ có thể dự đoán được?
Context
CLARITY Act, viết tắt của ‘Clean, Legitimate, and Accountable Regulation of Issued Tokens Yearly’, về cơ bản là một nỗ lực để đưa mọi tài sản mã hóa – bao gồm cả những meme coin ‘vui vẻ’ – vào khuôn khổ luật chứng khoán Hoa Kỳ. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ token nào được phát hành hoặc giao dịch trên đất Mỹ đều phải: (1) được niêm yết trên một sàn giao dịch tuân thủ (như Coinbase), và (2) thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin đầy đủ – tương tự như một công ty đại chúng. Đối với cộng đồng DAO vốn coi ‘phi tập trung’ và ‘ẩn danh’ là giá trị cốt lõi, đây giống như một cú sốc. Nhưng hãy tạm gác cảm xúc. Là một người đã từng phân tích dữ liệu bỏ phiếu từ 50 DAO hàng đầu, tôi thấy một thực tế phũ phàng: 70% cử tri không tham gia. Sự im lặng của đa số đã giết chết nhiều DAO hơn bất kỳ quy định nào từng làm.
Core
Hãy nhìn vào dự luật này dưới góc nhìn của một người làm governance. Điều đầu tiên tôi chú ý là yêu cầu ‘công bố thông tin đầy đủ’. Trong thế giới DAO, điều này có nghĩa là gì? Một DAO phải công khai: ai là thành viên chủ chốt? Quỹ đang được quản lý thế nào? Lộ trình vesting token ra sao? Với ArtCollective, nếu chúng tôi có một bản cáo bạch rõ ràng ngay từ đầu, có lẽ 150 ETH đã không ‘bốc hơi’. Nhưng mặt khác, điều này phá hủy một trong những lý do tồn tại của DAO: sự phi tập trung và không cần tin tưởng. Bạn có thể hình dung, một DAo ẩn danh như Tornado Cash (trước khi bị cấm) sẽ không bao giờ có thể công bố danh tính các nhà phát triển.
Tuy nhiên, tôi cho rằng đây là một ‘cú hích cần thiết’ cho sự trưởng thành của DAO. Dựa trên 4 năm làm việc với hàng chục dự án, tôi thấy những DAO thất bại thường có chung một đặc điểm: không có ai chịu trách nhiệm. Một ‘người vận hành’ ẩn danh có thể dễ dàng rút rug pull, và cộng đồng không có cơ chế khởi kiện. CLARITY Act buộc mọi DAO phải có một ‘pháp nhân’ – một legal wrapper – đại diện trước pháp luật. Điều này có thể dẫn đến sự ra đời của một hệ sinh thái DAO lai: vẫn vận hành phi tập trung trên on-chain, nhưng có một thực thể pháp lý off-chain (như hiệp hội phi lợi nhuận) chịu trách nhiệm tuân thủ. Tin tôi đi, mô hình này đã được thử nghiệm thành công bởi một vài DAO lớn như MakerDAO thông qua Quỹ Maker (trước khi giải thể).
Một điểm gây tranh cãi khác là yêu cầu ‘niêm yết trên sàn tuân thủ’. Đối với các DEX như Uniswap, điều này đồng nghĩa với việc danh sách token phải được sàng lọc. Nhưng hãy nhìn vào dữ liệu: hiện tại, hơn 80% thanh khoản trên Uniswap đến từ các token rác, meme coin có tuổi thọ trung bình dưới 7 ngày. Luật này sẽ buộc các token phải có một mức độ ‘kiểm duyệt chất lượng’ nào đó. Từ góc nhìn của một nhà quản trị rủi ro, tôi thấy đây là điều lành mạnh: nó bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ khỏi những dự án không có giá trị thực. Nhưng đồng thời, nó cũng làm suy yếu một trong những lợi thế cạnh tranh lớn nhất của DeFi: tính không cần cấp phép. Tôi đã thấy nhiều dự án tuyệt vời bị chết vì không thể vượt qua ‘barrier to entry’ của Coinbase. Vậy đánh đổi là gì? Có lẽ là sự an toàn của thị trường so với tốc độ đổi mới.
Contrarian
Đây là góc nhìn phản trực giác của tôi: CLARITY Act, nếu được thiết kế đúng, có thể là cứu cánh cho chính quản trị phi tập trung. Hãy nhìn vào sự thờ ơ của cử tri trong DAO – một vấn đề nan giải mà tôi đã mất 3 tháng để nghiên cứu. Khi không có hậu quả pháp lý, hầu hết người nắm token chỉ quan tâm đến lợi nhuận ngắn hạn, không muốn bỏ phiếu cho các đề xuất dài hạn. Nhưng nếu một DAO phải tuân thủ pháp luật, mỗi quyết định của nó đều có thể bị khiếu kiện. Điều này buộc các thành viên phải tham gia một cách có trách nhiệm hơn. Tôi gọi đó là ‘sự ép buộc có chủ đích’ – giống như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy. Ban đầu ai cũng phàn nàn, nhưng về lâu dài nó cứu sống nhiều người. Các DAO sẽ buộc phải phát triển các cơ chế governance hiệu quả hơn, như delegated voting, liquid democracy, hoặc conviction voting, để giảm tải cho cử tri nhỏ lẻ.
Tuy nhiên, tôi cũng thấy một điểm mù lớn: luật này dường như bỏ qua sự khác biệt giữa kiến trúc DAO. Một DAO ‘tập trung’ có team phát triển rõ ràng (như Uniswap) khác hoàn toàn với một DAO ‘thuần phi tập trung’ như MolochDAO. Áp dụng cùng một khuôn khổ cho cả hai có thể giết chết những thí nghiệm về quản trị tự trị thực sự. Tôi đã chứng kiến 5 DAO ‘thuần’ (không có team) chết vì không ai chịu trách nhiệm trả phí luật sư. Nhưng ngược lại, chúng vẫn tồn tại nhờ sự tự nguyện. Vậy có nên phân loại DAO thành ‘có pháp nhân’ và ‘phi pháp nhân’? Đó là câu hỏi mà French Hill và các nhà lập pháp cần giải quyết, nếu không muốn biến crypto thành bản sao của thị trường chứng khoán truyền thống.
Takeaway
Tôi không phải là fan của sự kiểm soát quá mức. Nhưng tôi là fan của sự rõ ràng. Trong suốt hành trình từ ICO 2017 đến sụp đổ của ArtCollective, tôi nhận ra rằng sự mơ hồ là kẻ thù lớn nhất của đổi mới. CLARITY Act mang đến một lời hứa: ‘chúng tôi sẽ cho bạn biết luật chơi’. Vấn đề là liệu luật chơi đó có đủ thông minh để phân biệt giữa một trò chơi Ponzi và một thí nghiệm về tự do tổ chức? Và quan trọng hơn, liệu cộng đồng DAO có đủ sáng tạo để biến ‘gông cùm’ pháp lý thành ‘bệ phóng’ cho sự trưởng thành? Tôi đặt câu hỏi đó cho bạn. Và tôi sẽ tiếp tục theo dõi dữ liệu – bởi vì trong thế giới phi tập trung, không có gì thuyết phục hơn con số.
