Một tuần sau Dencun, phí gas trên Arbitrum giảm 90%. Nhưng điều đó không có nghĩa là vấn đề đã được giải quyết. Dữ liệu on-chain cho thấy dung lượng blob đã đạt 45% công suất tối đa chỉ trong 30 ngày đầu tiên. Nếu tốc độ tăng trưởng này duy trì, bão hòa sẽ xảy ra sớm hơn mọi dự báo.
Context: Chu kỳ thổi phồng của Rollup
Từ năm 2023, hàng trăm dự án Rollup ra đời, mỗi dự án đều hứa hẹn “khả năng mở rộng vô hạn” nhờ Blob. Dencun là bản nâng cấp quan trọng nhất của Ethereum, giúp giảm phí layer2 xuống mức thấp chưa từng thấy. Nhưng điều ít ai nói: Blob không phải là tài nguyên vô hạn. Mỗi khối Ethereum chỉ có dung lượng blob giới hạn, và tất cả Rollup đều phải cạnh tranh để đưa dữ liệu vào đó.
Core: Tháo gỡ hệ thống Blob
Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán của tôi, tôi đã theo dõi dữ liệu blob từ ngày đầu tiên. Theo phân tích của tôi, dung lượng blob hiện tại là 6 blob mỗi khối, tương đương 768KB dữ liệu. Với 7.200 khối mỗi ngày, tổng dung lượng blob là 5.3GB/ngày. Hiện tại, các Rollup hàng đầu như Arbitrum, Optimism, Base đã sử dụng 2.4GB/ngày. Nếu thêm sự xuất hiện của các Rollup mới (ZkSync, StarkNet, zkEVM, Linea, Scroll), tốc độ tăng trưởng 15% mỗi tháng là điều không thể tránh khỏi.
Dữ liệu on-chain cho thấy chỉ trong 30 ngày sau Dencun, lượng blob được sử dụng tăng từ 10% lên 45%. Nếu tốc độ này kéo dài, bão hòa sẽ xảy ra trong vòng 18-24 tháng. Khi blob đầy, các Rollup buộc phải đấu giá phí để đưa dữ liệu vào, giống như cơ chế phí gas của Ethereum layer1. Hậu quả: phí giao dịch trên Rollup sẽ tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba.
Phân tích dòng tiền: Tôi đã tính toán chi phí vận hành của một Rollup điển hình. Với mức phí blob hiện tại ~0.001 ETH mỗi blob, một Rollup như Arbitrum chi khoảng 7.2 ETH/ngày. Khi blob bão hòa, phí blob có thể tăng lên 0.01 ETH, đẩy chi phí lên 72 ETH/ngày. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của các nhà cung cấp sequencer và cuối cùng là người dùng.
Contrarian: Phần phe bò đúng
Một số người cho rằng giải pháp mở rộng blob sẽ đến từ Ethereum Improvement Proposal (EIP) tăng dung lượng blob. Nhưng điều này cần hard fork, và lịch sử cho thấy các hard fork thường mất 12-18 tháng để triển khai. Trong thời gian đó, nhu cầu blob đã tăng gấp đôi. Ngoài ra, các giải pháp như “data availability sampling” của Danksharding vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu. Nếu bạn không kiểm tra mã nguồn của các EIP, bạn có thể tin vào những lời hứa viển vông.
Takeaway: Kêu gọi trách nhiệm
Các nhà phát triển Rollup cần chuẩn bị cho kịch bản blob bão hòa. Các nhà đầu tư cần đánh giá lại chi phí vận hành của dự án. Còn bạn, nếu đang chạy một dApp trên Rollup, hãy tính toán trước chi phí tương lai. Dữ liệu on-chain là không thể chối cãi: blob sẽ bão hòa, và phí sẽ tăng. Bạn đã sẵn sàng chưa?