Hook
Ngày 12 tháng 3 năm 2025, một lá thư chung từ 44 tổng chưởng lý tiểu bang Mỹ được gửi đến Quốc hội, yêu cầu coi prediction market là một hình thức cá cược thể thao bất hợp pháp. Không có gì đáng sợ hơn một động thái phối hợp từ 44 bang—điều này không chỉ là một tuyên bố chính trị, mà là một tín hiệu rõ ràng: cuộc chơi sắp kết thúc đối với các nền tảng như Polymarket, Azuro và toàn bộ hệ sinh thái dự đoán phi tập trung.
Tôi đã theo dõi lĩnh vực này từ những ngày đầu của DeFi Summer 2020, khi tôi tư vấn cho Uniswap về narrative “thanh khoản phi tập trung”. Khi đó, lời hứa về một thị trường dự đoán không cần cơ quan quản lý nghe có vẻ mang tính cách mạng. Nhưng bây giờ, câu chuyện đã thay đổi.
— Root: Khám phá narrative
Context
Prediction market không phải là phát minh mới. Năm 1988, Đại học Iowa ra mắt Iowa Electronic Markets để dự đoán kết quả bầu cử. Nhưng chúng thực sự bùng nổ với sự ra đời của blockchain. Polymarket, ra mắt năm 2020, đã thu hút hơn 1 tỷ đô la khối lượng giao dịch trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024. Sự kết hợp giữa smart contract và stablecoin tạo ra một sân chơi minh bạch, không cần KYC, không cần giới hạn.
Chính sự dễ dàng đó đã chọc vào mắt các cơ quan quản lý. Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) đã nhiều lần cảnh báo về rủi ro, nhưng chưa bao giờ đưa ra quy tắc rõ ràng. Trong khi đó, 44 tiểu bang—từ California đến Texas—đã thống nhất một tiếng nói. Họ không chỉ lo sợ mất doanh thu từ thuế cá cược thể thao hợp pháp (hơn 10 tỷ đô la mỗi năm). Họ còn lo sợ mất quyền kiểm soát câu chuyện về “cờ bạc có trách nhiệm”.
— Root: Khám phá narrative
Core
Hãy nhìn vào cơ chế. Prediction market hoạt động dựa trên nguyên tắc “khôn ngoan của đám đông”: giá của một token phản ánh xác suất xảy ra sự kiện. Nhưng khi sự kiện đó là thể thao—ví dụ “Liệu đội Manchester City có thắng Champions League?”—nó gần như giống hệt cá cược thể thao truyền thống. Sự khác biệt duy nhất là công nghệ nền tảng. Và chính xác vì blockchain không có biên giới, các tiểu bang không thể kiểm soát dòng tiền.
Tôi đã chứng kiến điều tương tự với Terra năm 2022. Câu chuyện về “lợi suất 20%” quá hấp dẫn đến nỗi mọi người quên mất rằng UST là một trái phiếu không có tài sản đảm bảo. Prediction market cũng vậy: narrative về “sự thật phi tập trung” đã che giấu thực tế rằng chúng là cờ bạc được gói trong smart contract. Và khi 44 tiểu bang nói “không”, điều đó không chỉ là luật—đó là sự từ chối narrative của crypto.
Dữ liệu cho thấy: khối lượng giao dịch của Polymarket trong tháng 2 năm 2025 đạt 800 triệu đô la, nhưng hơn 70% đến từ sự kiện thể thao Mỹ. Nếu 44 tiểu bang thành công trong việc cấm, lượng người dùng Mỹ có thể giảm 80% chỉ sau một đêm. Tôi từng thấy sự sụp đổ tương tự khi Binance rút khỏi Canada năm 2023—thị trường mất đi 12% người dùng toàn cầu ngay lập tức.
Cơ chế tâm lý
Tại sao prediction market lại gây sợ hãi đến vậy? Bởi vì chúng phá vỡ cấu trúc quyền lực. Các tiểu bang kiếm tiền từ cá cược thể thao thông qua giấy phép và thuế, và họ có thể kiểm soát những gì được cá cược. Prediction market blockchain cho phép bất kỳ ai tạo ra một thị trường về bất kỳ chủ đề nào—từ kết quả bầu cử đến nhiệt độ ngày mai. Điều này đe dọa cả hai: doanh thu và quyền lực.
— Root: Khám phá narrative
Contrarian
Đây là góc nhìn phản trực giác: 44 tiểu bang không thực sự sợ mất doanh thu. Họ sợ mất quyền kể chuyện. Trong thế giới blockchain, ai kiểm soát narrative người đó kiểm soát giá trị. Khi một nền tảng như Polymarket cho phép người dùng đặt cược vào “liệu Tổng thống Biden có từ chức?” mà không cần xin phép, chính phủ mất đi khả năng định hình thực tế. Đó là lý do tại sao Trump đã từng tweet rằng “Twitters prediction market cho thấy tôi đang thắng”—đó là một vũ khí chính trị.
Tôi cho rằng cuộc chiến này thực chất là về chủ quyền narrative. Các tiểu bang muốn duy trì độc quyền kể chuyện về thể thao, về chính trị. Họ không thể chấp nhận một hệ thống nơi mọi người có thể tự do tạo ra và giao dịch dự đoán. Đó là lý do tại sao họ phối hợp với nhau, thay vì để mỗi bang tự xử lý.
Một điểm mù khác: ngay cả khi prediction market bị cấm ở Mỹ, chúng sẽ chỉ di chuyển ra nước ngoài. Polymarket có thể chuyển trụ sở đến Bermuda, như nhiều sàn giao dịch đã làm. Nhưng điều đó không giải quyết được vấn đề—blockchain không có biên giới. Một người dùng ở Texas vẫn có thể truy cập thông qua VPN. Cấm đoán chỉ tạo ra thị trường chợ đen, nơi rủi ro cao hơn và bảo vệ người tiêu dùng bằng không.
Takeaway
Vậy câu chuyện tiếp theo là gì? Tôi sẽ không đưa ra kết luận cứng nhắc, nhưng tôi sẽ đặt một câu hỏi: Liệu blockchain có thể tồn tại mà không cần khả năng tạo ra những thị trường không được cấp phép? Hay đó chính là bản chất của nó—một công cụ để phá vỡ mọi sự kiểm soát tập trung? Nếu câu trả lời là “không”, thì prediction market chỉ là bước khởi đầu. Còn nếu là “có”, thì 44 tiểu bang vừa thắng một trận, nhưng chưa thắng cuộc chiến.
Tôi để bạn tự quyết định. Còn tôi, tôi sẽ theo dõi dòng tiền và những câu chuyện mới xuất hiện ở nơi khác.