Tôi từng tin rằng blockchain sẽ xóa sổ những trung gian tài chính. Rằng thế giới phi tập trung sẽ thay thế các sàn chứng khoán, ngân hàng, nhà môi giới – thay thế tất cả những tổ chức đã dựng lên hàng rào giữa con người và tiền bạc của họ.
Rồi tôi đọc tin này: Coinbase, sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất nước Mỹ, vừa nhận được “một sự chấp thuận quy định quan trọng” để triển khai giao dịch cổ phiếu Mỹ trong 24/5 cho người dùng tại Vương quốc Anh.
Câu chữ “quan trọng” không nói rõ ai cấp phép, loại giấy phép gì, điều kiện ra sao. Nhưng điều khiến tôi sững lại không phải là sự mơ hồ đó. Mà là một sự thật phũ phàng: kẻ nổi loạn mà tôi từng ngưỡng mộ, giờ đây đang xin làm người gác cổng.
Khi bạn đã 17 năm quan sát ngành công nghiệp này, bạn học được cách đọc giữa những dòng chữ của các bản tin. Bạn biết rằng “chấp thuận quan trọng” trong ngữ cảnh crypto thường có nghĩa là một cú bắt tay với hệ thống cũ, chứ không phải một bước tiến của cách mạng.
Hãy cùng tôi mổ xẻ từng lớp.
Bối cảnh: Một gã khổng lồ đang quay đầu
Coinbase được sáng lập vào năm 2012, đúng thời điểm Bitcoin bắt đầu đi vào ý thức của công chúng. Đến năm 2021, họ trở thành công ty crypto đầu tiên niêm yết trên sàn NASDAQ với mã chứng khoán COIN. Trong suốt hành trình đó, họ luôn khẳng định sứ mệnh “mở ra một hệ thống tài chính toàn cầu”.
Nhưng các báo cáo tài chính của họ kể một câu chuyện khác. Phần lớn doanh thu của Coinbase đến từ phí giao dịch tiền mã hóa – loại phí phụ thuộc rất lớn vào chu kỳ thị trường. Khi giá Bitcoin lao dốc, doanh thu của họ giảm mạnh. Khi thị trường bùng nổ, doanh thu tăng đột biến. Đây là một doanh nghiệp nằm trên lưng một con bò điên.
Vì vậy, không khó hiểu khi Coinbase bắt đầu tìm kiếm những nguồn thu ổn định hơn. Stablecoin, dịch vụ giữ hộ tài sản, và giờ là giao dịch chứng khoán truyền thống. Theo bài viết trên Crypto Briefing, họ sẽ cho phép người dùng Anh mua cổ phiếu Mỹ ngay trong ứng dụng Coinbase, với thời gian giao dịch kéo dài 24 giờ một ngày, 5 ngày một tuần.
“24/5” nghe có vẻ cách mạng. Nhưng với tôi, nó giống một chiếc áo mới trên một cơ thể cũ.
Công nghệ: Chỉ là một lớp sơn mới
Người ta thường gắn mác “công nghệ blockchain” cho mọi thứ mà Coinbase làm. Nhưng giao dịch cổ phiếu Mỹ không liên quan gì đến blockchain.
Để bán cổ phiếu cho người Anh, Coinbase cần kết nối với các hệ thống thanh toán bù trừ, ngân hàng đối tác, nhà môi giới lưu ký, và cơ quan quản lý chứng khoán. Họ phải tuân thủ các quy định của Anh và Mỹ. Họ phải xây dựng hạ tầng để xử lý lệnh mua bán, lưu trữ dữ liệu khách hàng, chống rửa tiền, và báo cáo cho nhà chức trách.
Tất cả những thứ này không cần đến hợp đồng thông minh, cũng không cần đến token.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh: Coinbase không phải đang mang công nghệ crypto đến thị trường chứng khoán. Họ đang mang tinh thần của thị trường chứng khoán vào bên trong ứng dụng crypto.
Hãy so sánh với các đối thủ tại Anh như Freetrade, Trading212 hay Revolut. Các ứng dụng này đã cung cấp giao dịch cổ phiếu Mỹ nhiều năm trước, với phí thấp hoặc bằng không. Vậy lợi thế của Coinbase là gì? Có lẽ là khả năng tích hợp tài sản số với cổ phiếu trong cùng một chiếc ví.
Nhưng lợi thế này nhỏ hơn bạn tưởng. Người dùng Anh vốn quen sử dụng các ứng dụng ngân hàng truyền thống cho cổ phiếu, và ví crypto cho tài sản số. Việc gộp chung chúng không tạo ra một cuộc cách mạng, chỉ tạo ra một sự tiện lợi nhất định.
Khi đứng trước một sự kiện như thế này, tôi thường tự hỏi: Công nghệ có đang tiến bộ, hay chỉ đang quay vòng?
Câu trả lời với Coinbase là: họ đang quay vòng trên chính con đường mà họ từng hứa sẽ phá bỏ.
Kinh tế học: Không có token, không có airdrop
Đọc bản tin này, tôi nhận ra một điều cốt lõi: không có một token nào được nhắc đến.
Không có nhà đầu tư nào của Uniswap, Aave, hay bất kỳ giao thức DeFi nào được hưởng lợi từ việc Coinbase bán cổ phiếu. Không có một hợp đồng thông minh nào được nâng cấp để chia sẻ phí cho người nắm giữ token.
Giá trị mà Coinbase tạo ra từ hoạt động này sẽ đi về đâu? Nó sẽ đi vào báo cáo tài chính của công ty mẹ, từ đó đẩy giá cổ phiếu COIN lên. Điều này có lợi cho các cổ đông của Coinbase, bao gồm các quỹ đầu tư Phố Wall, chứ không phải cho những người nắm giữ tài sản tiền mã hóa phi tập trung.
Nếu bạn đang cầm ETH, BTC, hay UNI, sự kiện này không có ý nghĩa gì về mặt giá trị. Có thể bạn sẽ cảm thấy một sự ấm áp tinh thần vì “crypto đang được chấp nhận”, nhưng dòng tiền thì không chảy vào chiếc ví của bạn.
Đây là sự khác biệt giữa mô hình công ty và mô hình giao thức.
Khi Uniswap ra mắt phiên bản mới, những người nắm giữ token UNI có thể quyết định số phận của giao thức thông qua DAO. Khi Compound phát hành token, cộng đồng được tham gia vào việc quản trị. Nhưng khi Coinbase mở rộng dịch vụ, Chủ tịch hội đồng quản trị và ban lãnh đạo sẽ quyết định tất cả, và giá trị được phân phối cho cổ đông hoặc tái đầu tư theo chiến lược riêng.
Có người sẽ nói: “Coinbase là một công ty, không phải một giao thức, nên điều đó là bình thường.” Tôi đồng ý. Nhưng chúng ta cần phải gọi tên nó đúng:
Coinbase không còn là một công ty crypto thuần túy. Họ đang trở thành một nhà môi giới chứng khoán có thương hiệu crypto.
Và khi một công ty như vậy làm điều này, họ đang gián tiếp chứng minh rằng các mô hình phi tập trung chưa đủ mạnh để tạo ra một ngành công nghiệp tài chính hoàn chỉnh.
Rủi ro: Giấy phép ma, rào cản thật
Một điểm tôi muốn dừng lại: “sự chấp thuận quy định quan trọng” mà bản tin đề cập.
Trong giới báo chí crypto, cụm từ này xuất hiện thường xuyên đến mức nó đã trở thành một meme. Các công ty tung ra một thông cáo báo chí, gọi một cuộc họp với cơ quan quản lý là “đạt được bước tiến quan trọng”, và mọi người vui mừng như thể họ đã được cấp phép hoạt động.
Nhưng hãy nhìn vào những gì chúng ta thực sự biết:
- Không có tên của cơ quan quản lý.
- Không có loại giấy phép cụ thể.
- Không có điều kiện đi kèm.
- Không có tuyên bố chính thức từ Coinbase.
Nguồn tin là Crypto Briefing, một tạp chí crypto độc lập, không phải là trang web của FCA hay một thông cáo báo chí của Coinbase.
Điều này có nghĩa là: chúng ta đang tin vào một bản tin, mà bản tin đó dựa trên một nguồn tin giấu tên, mà nguồn tin đó có thể là một bài PR.
Các nhà đầu tư kỳ cựu gọi đây là “pump thông tin”. Một công ty có thể cố tình làm rò rỉ tin tốt để tạo ra sự chú ý trước khi công bố chính thức. Điều đó không sai, nhưng nó khiến chúng ta phải thận trọng.
Nếu “chấp thuận” chỉ là một thỏa thuận hợp tác với một nhà môi giới địa phương có giấy phép từ FCA, thì điều đó không có gì là đột phá. Bất kỳ công ty fintech nào cũng có thể thuê một nhà môi giới để cung cấp cổ phiếu. Coinbase cũng có thể làm như vậy. Nhưng làm như vậy có nghĩa là họ không kiểm soát toàn bộ hoạt động môi giới, mà phụ thuộc vào đối tác.
Khi bạn phụ thuộc vào đối tác, bạn không thực sự có quyền lực. Bạn chỉ là một người bán lại.
Nếu giấy phép này là của Coinbase, tại sao họ không công bố rộng rãi? Một công ty đại chúng như Coinbase thường rất thích những sự kiện kiểu này để làm đẹp báo cáo tài chính. Sự im lặng nói lên rằng, có thể “sự chấp thuận” chưa hoàn tất, hoặc nó quá nhỏ để phô trương.
Tôi từng chứng kiến nhiều dự án làm điều tương tự. Họ nói “được chính phủ Singapore hỗ trợ”, trong khi thực chất chỉ là đăng ký công ty thông thường. Họ nói “đạt được thỏa thuận với một ngân hàng lớn”, trong khi thực chất là mở một tài khoản lưu ký. Không phải là họ nói dối, mà là họ đang dùng lựa chọn từ ngữ để tạo ra một cảm giác lớn hơn hiện thực.
Đây là lý do tôi khuyên các nhà đầu tư nên kiểm tra FCA Register – hệ thống đăng ký công khai của Anh – để xem Coinbase có tên trong danh sách các tổ chức được phép kinh doanh chứng khoán hay không. Nếu họ không có tên, hoặc chỉ xuất hiện với một tư cách hạn chế, thì câu chuyện “quan trọng” sẽ nhanh chóng trở thành một ghi chú nhỏ.
Đừng để những cụm từ mỹ miều chi phối phán đoán của bạn.
Thị trường: Người Anh đã có quá nhiều lựa chọn
Giả sử mọi thứ đều tốt đẹp. Giả sử Coinbase thực sự nhận được giấy phép môi giới và ra mắt sản phẩm đúng kế hoạch. Liệu họ có thành công không?
Hãy nhìn vào thị trường giao dịch chứng khoán bán lẻ tại Anh.
Freetrade – một ứng dụng giao dịch cổ phiếu miễn phí – đã hoạt động từ năm 2018. Với mức phí 9,99 bảng mỗi năm, người dùng có thể mua hàng nghìn cổ phiếu Mỹ và Anh. Trading212 thì miễn phí hoàn toàn cho phần lớn giao dịch. Revolut, một siêu ứng dụng tài chính với hàng chục triệu người dùng châu Âu, cũng cung cấp giao dịch cổ phiếu Mỹ với phí thấp.
Thị trường Anh đã bão hòa. Vậy Coinbase đến muộn sẽ cạnh tranh bằng gì?
Bằng số lượng người dùng crypto. Coinbase có hàng triệu người dùng trên toàn cầu, và một tỷ lệ nhất định trong số đó là người Anh. Nếu một người dùng đã có sẵn Bitcoin trong ví Coinbase, họ có thể chuyển tiền sang mua cổ phiếu Tesla chỉ với vài cú chạm. Đây là một lợi thế phân phối.
Nhưng lợi thế đó chỉ mạnh khi người dùng tin tưởng Coinbase. Và sau sự sụp đổ của FTX, các cuộc phỏng vấn với khách hàng ở Anh cho thấy họ trở nên thận trọng hơn với các sàn giao dịch tập trung. Câu nói “not your keys, not your coins” đã lan rộng ra cả với cổ phiếu: nếu Coinbase phá sản, cổ phiếu của bạn có nằm trong tài sản của công ty hay không?
Câu hỏi này không có lời giải thỏa đáng từ phía Coinbase.
Ngoài ra, giao dịch 24/5 không phải là một sự khác biệt mang tính cách mạng. Các sàn như Interactive Brokers đã cung cấp giờ giao dịch kéo dài. Chúng được gọi là “pre-market” và “after-hours”, cho phép nhà đầu tư giao dịch trước và sau phiên chính thức. Coinbase gọi đó là “24/5” và biến nó thành một điểm nhấn truyền thông. Nhưng về bản chất, đó chỉ là giờ giao dịch mở rộng – thường có thanh khoản thấp hơn, spread lớn hơn, và rủi ro trượt giá cao hơn.
Một người dùng tinh ý sẽ hỏi: “Tại sao tôi phải giao dịch lúc 2 giờ sáng khi thanh khoản mỏng và giá không tốt?”
Giao dịch 24/5 không phải là một món quà cho nhà đầu tư. Nó là một cơ chế để thu hút người dùng đến với ứng dụng trong nhiều giờ hơn. Khi người dùng vào ứng dụng nhiều hơn, họ có xu hướng giao dịch nhiều hơn. Và giao dịch nhiều hơn có nghĩa là nhiều phí hơn cho Coinbase.
Mô hình này không lạ. Các sàn giao dịch crypto đã làm điều đó suốt nhiều năm. Chỉ là bây giờ họ làm với cổ phiếu.
Cuộc cách mạng đã bị mua chuộc
Một trong những khoảnh khắc khó quên nhất của tôi là vào năm 2020, khi Uniswap airdrop 400 UNI cho mỗi ví đã từng tương tác với giao thức. Tôi nhận được 10.000 UNI – trị giá khoảng 30.000 USD ở thời điểm đó. Tôi đã không bán hết mà dùng một phần để tổ chức một buổi meetup nhỏ tại Vienna với tên gọi “DeFi cho người Vienna”. Khoảng năm mươi người ngồi trong một quán cà phê, nghe tôi giải thích về các giao thức phi tập trung, về quyền tự chủ tài chính, về một thế giới nơi không ai có thể ngăn cản bạn sử dụng tiền của mình.
Đó là một niềm tin chân thành. Và niềm tin đó không hề sai.
Nhưng khi nhìn Coinbase ngày hôm nay, tôi buộc phải thừa nhận một sự thật: những gì chúng ta gọi là “được chấp nhận” trong ngành, thường là một sự thỏa hiệp.
Đã có thời điểm DeFi tự hào rằng ai cũng có thể vay, cho vay, kiếm lợi nhuận mà không cần đến ngân hàng. Giờ đây, người ta lại tự hào rằng một sàn giao dịch crypto cho phép mua cổ phiếu Apple. Hai điều này mâu thuẫn với nhau về mặt tinh thần.
Việc Coinbase bán cổ phiếu Mỹ cho người Anh không phải là một sự kiện “Blockchain được chấp nhận”. Nó là một sự kiện “Blockchain đã trưởng thành đến mức trở nên giống hệ thống cũ”. Và điều đó có thể tốt cho tài chính truyền thống, nhưng nó không nhất thiết tốt cho triết lý phi tập trung.
Tôi vẫn còn nhớ một câu nói từ một người tham gia workshop Layer 2 của tôi: “Nếu tôi muốn mua cổ phiếu, tôi sẽ mở một tài khoản chứng khoán. Nếu tôi muốn mua Bitcoin, tôi sẽ dùng ví phi tập trung. Tôi không cần một nơi làm cả hai.”
Lúc đó tôi không phản bác. Bởi vì anh ấy đúng.
Cuộc chơi của những người giữ cổng
Đứng ở góc độ vĩ mô, sự kiện này nói lên điều gì?
Coinbase đang đầu tư vào mảng chứng khoán vì họ muốn giữ chân người dùng và đa dạng hóa doanh thu. Đây là một quyết định kinh doanh hợp lý. Nhưng nó cũng phản ánh một xu hướng lớn hơn: các công ty crypto đang trở thành một phần của “ngân hàng mới”, giống như Revolut và Robinhood. Họ bán cả Bitcoin, cổ phiếu, và stablecoin.
Điều này có thể dẫn đến một tương lai nơi người dùng chỉ cần một ứng dụng duy nhất để quản lý toàn bộ tài sản. Một ứng dụng vừa là sàn giao dịch crypto, vừa là môi giới chứng khoán, vừa là ngân hàng số.
Nhưng nếu tất cả nằm trong một ứng dụng, vậy sự phi tập trung còn ý nghĩa gì?
Nó biến thành một từ marketing.
Trong lịch sử, mỗi một công nghệ khi trở nên phổ biến đều phải trải qua quá trình “thuần hóa”. Bitcoin từng là một phong trào tự do, nhưng giờ đây nó là một công cụ đầu tư của các quỹ ETF. Ethereum từng là “máy tính thế giới”, nhưng giờ đây nó là một lớp thanh toán cho các ngân hàng. Đúng là như vậy.
Coinbase đang đi trên con đường đó. Họ đang thuần hóa chính mình để có thể tồn tại trong thế giới pháp lý khắc nghiệt.
Và điều đó khiến tôi cảm thấy mâu thuẫn.
Một mặt, tôi mừng vì người dùng Anh sẽ có thêm một lựa chọn để mua cổ phiếu Mỹ. Mặt khác, tôi lo rằng chúng ta đang quên đi lý do tại sao chúng ta bắt đầu.
Chúng ta bắt đầu vì muốn thoát khỏi sự kiểm soát của trung gian. Chúng ta bắt đầu vì muốn minh bạch. Chúng ta bắt đầu vì tin rằng mã nguồn mở và hợp đồng thông minh có thể tạo ra một nền tài chính công bằng hơn.
Giờ đây, người dẫn đầu của chúng ta đang xếp hàng để xin vào hệ thống mà chúng ta từng muốn phá bỏ.
Liệu tôi có quá bi quan? Có thể. Có thể đây là một bước đi tất yếu để đưa công nghệ này đến với đại chúng. Có thể chúng ta cần một “sàn giao dịch lai” để giúp người bình thường cảm thấy an toàn khi bước vào thế giới tài sản số.
Nhưng là một người từng tin vào cách mạng, tôi không thể không cảm thấy một nỗi buồn nhẹ khi nhìn thấy một người anh hùng đổi màu cờ.
Tương lai: Không phải câu chuyện của token
Hãy nói đến điều quan trọng nhất: việc Coinbase bán cổ phiếu Mỹ tại Anh có ảnh hưởng gì đến danh mục của bạn?
Nếu bạn nắm giữ Bitcoin, Ethereum, hoặc các altcoin khác, câu trả lời ngắn gọn là: không có ảnh hưởng trực tiếp.
Không có dòng tiền mới đổ vào thị trường crypto vì sự kiện này. Không có một giao thức mới nào được triển khai trên blockchain. Không có một đợt airdrop bất ngờ nào.
Câu chuyện này thuộc về Coinbase và các cổ đông của nó.
Nếu bạn đang cân nhắc đầu tư vào cổ phiếu Coinbase, bạn có thể thấy đây là một tín hiệu tích cực: công ty đang tìm kiếm thêm nguồn doanh thu ngoài crypto. Tuy nhiên, dữ liệu từ công ty chưa cho thấy doanh thu từ mảng này có đủ lớn để bù đắp cho sự sụt giảm của thị trường giao dịch tiền mã hóa hay không.
Trong dài hạn, sự thành công của sản phẩm này sẽ được đo lường bằng lượng người dùng mới và khối lượng giao dịch cổ phiếu trên nền tảng. Những con số này sẽ có trong báo cáo quý của Coinbase, có thể từ quý sau. Đó là lúc chúng ta có thể nhìn lại và tự hỏi: đây là một bước tiến chiến lược hay chỉ là một nước cờ gắn gượng?
Và bây giờ, hãy nói về chính ngành của chúng ta.
Một trong những lý do khiến tôi viết bài này là để nhắc bạn: đừng nhầm lẫn giữa hành động của một công ty và giá trị của một hệ sinh thái.
Các công ty có thể thay đổi chiến lược theo quý. Các hội đồng quản trị có thể quyết định bỏ một sản phẩm để chuyển sang một sản phẩm khác. Nhưng các giao thức phân tán – nếu chúng thực sự phi tập trung – sẽ không bị lay chuyển bởi một quyết định cá nhân.
Uniswap vẫn tồn tại ngay cả khi các sàn tập trung đóng cửa. Aave vẫn hoạt động ngay cả khi ngân hàng phá sản. Điều đó, với tôi, mới là sức mạnh thực sự.
Còn Coinbase, dù lớn đến đâu, vẫn chỉ là một công ty có trụ sở tại Mỹ, phải tuân theo yêu cầu của nhà chức trách, và có thể bị thâu tóm hoặc phá sản nếu quản trị kém.
Vậy nên, khi nghe tin Coinbase bán cổ phiếu Mỹ, tôi không ăn mừng. Tôi cũng không tuyệt vọng. Tôi chỉ thấy một sự tất yếu mà tôi và nhiều người khác đã dự đoán từ nhiều năm trước.
Đừng hỏi “crypto có được chấp nhận không?”. Hãy hỏi “liệu bản chất của crypto còn tồn tại khi được chấp nhận?”.
Và tôi tin rằng, câu trả lời nằm ở những gì các giao thức phi tập trung đang xây dựng, chứ không nằm ở những gì Coinbase vừa công bố.
Câu chuyện của một kẻ hoài nghi vẫn lạc quan
Tôi không phải là một người bi quan. Tôi đã sống qua mùa đông crypto năm 2018, mùa hè DeFi 2020, cơn sốt NFT 2021, và cuộc suy thoái 2022. Tôi đã nhìn thấy những dự án mất 50% thành viên chỉ sau một đêm, và cũng nhìn thấy những cộng đồng trỗi dậy từ đống tro tàn.
Chính trong những thời điểm khó khăn nhất, tôi lại thấy nhiều tia sáng nhất. Cùng với sự phát triển của zk-rollups, tôi đã dành hai năm để dạy những người không biết viết mã về công nghệ này. Tôi viết newsletter “ZK for the People”, giải thích mạch máu của các bằng chứng không tiết lộ thông tin bằng những câu chuyện đời thường. Có hai nghìn người đọc, không nhiều, nhưng đủ để khiến tôi tin rằng sự tò mò không bao giờ chết.
Điều khiến tôi tiếp tục không phải là giá của Bitcoin, mà là những con người ngoài kia vẫn đang xây dựng các ứng dụng mang lại quyền tự do tài chính thực sự.
Khi Coinbase mang cổ phiếu Mỹ về Anh, tôi chỉ xem nó như một câu chuyện bên lề. Một câu chuyện nói với chúng ta rằng, ngay cả gã khổng lồ nhất của ngành crypto cũng đang chạy đua để giành chỗ đứng trong trật tự tài chính cũ.
Nhưng trật tự đó sẽ thay đổi. Nó đã bắt đầu thay đổi, không phải vì Coinbase, mà vì những người thầm lặng đang viết mã cho các giao thức không có trụ sở, không có CEO, không có văn phòng.
Thay vì đặt câu hỏi “Coinbase có thành công ở Anh?”, hãy đặt câu hỏi lớn hơn: “Làm thế nào để các giao thức phi tập trung có thể cạnh tranh với sự tiện lợi của các nền tảng tập trung?”.
Đây là thách thức của thập kỷ này.
Coinbase có thể thuyết phục người dùng mua cổ phiếu trong một ứng dụng crypto. Nhưng nếu các giao thức DeFi có thể cung cấp một trải nghiệm tương tự – quản lý tài sản số, cầu nối với cổ phiếu thông qua token hóa, lưu ký phi tập trung – thì cuộc chơi mới thực sự thay đổi.
Khi đó, chúng ta sẽ không cần phải xếp hàng xin giấy phép để làm việc với hệ thống cũ. Chúng ta sẽ tạo ra hệ thống của riêng mình.
Vì vậy, tôi vẫn lạc quan.
Sự xuất hiện của Coinbase tại Anh có thể là một tin tức, nhưng nó không phải là tương lai. Tương lai nằm ở những nơi mà mã nguồn mở được viết bởi những người không cần tên tuổi.
Còn với bạn, điều quan trọng là bạn đang xếp hàng chờ vào thế giới cũ, hay bạn đang xây dựng thế giới mới?
Tôi đã chọn câu trả lời của mình từ lâu.