Giả sử ngày mai một AI agent tự động giao dịch 10 ETH trên Uniswap, hoặc tự động đăng bài với nội dung kích động. Bạn có thể kiểm tra xem nó có được phép không? Câu trả lời hiện tại là: không. Và đó chính là vấn đề mà Succinct Labs muốn giải quyết.
Succinct Labs, công ty phát triển hạ tầng Zero-Knowledge (ZK) nổi tiếng, vừa có một bài phát biểu gây chú ý. Họ kêu gọi Hoa Kỳ lập pháp yêu cầu các AI agent phải mang theo 'behavior credentials' – tạm dịch là 'chứng chỉ hành vi' – được ký bằng ZK. Nói đơn giản: AI làm gì, nó phải cung cấp bằng chứng toán học cho thấy nó được phép làm điều đó.
Nghe có vẻ viễn vông? Nhưng hãy nhìn vào thực tế. Năm 2024, các AI agent độc lập bắt đầu tham gia giao dịch, tạo nội dung. Chúng ta đang chứng kiến một làn sóng tự động hóa mà không có bất kỳ cơ chế kiểm tra nào. Các điều khoản sử dụng (ToS) không thể kiểm soát mã. Và đó là lý do tại sao lời kêu gọi của Brian Trunzo, Giám đốc Succinct Labs, có lý.
Hãy phân tích kỹ hơn. 'Behavior credentials' không chỉ là một khái niệm mơ hồ. Nó là một giao thức để 'đóng gói' ý định, quyền hạn và lịch sử hành động của một AI thành một bằng chứng ZK có thể xác minh được. Hãy nghĩ về cách mà một blockchain L2 'bó' hàng trăm giao dịch thành một proof duy nhất. Ở đây, mỗi 'hành động' của AI (ví dụ: 'khớp lệnh mua 1 ETH') sẽ được ký bởi một private key xác thực và được ZK chứng minh rằng lệnh đó nằm trong phạm vi được ủy quyền. Điểm mấu chốt là: chúng ta không thể tin tưởng AI khi nó nói 'tôi đã làm việc này'. Chúng ta cần ZK để chứng minh rằng nó thực sự đã làm đúng như vậy.
Đào sâu hơn về kỹ thuật. Vấn đề cốt lõi là làm thế nào để 'biến' một model AI (với hàng triệu tham số) thành một tập các ràng buộc có thể được ZK chứng minh. Đây là thách thức khổng lồ. Một số dự án như Modulus Labs hay Giza đang xây dựng những 'zkVM for AI', cho phép chạy một phần của model bên trong một môi trường thực thi có thể sinh proof. Nhưng Succinct Labs có lợi thế riêng: họ đã có sẵn hệ thống 'Succinct' – một bộ công cụ mã nguồn mở giúp giảm chi phí sinh proof ZK. Họ đang cố gắng ghép hai mảnh ghép 'AI inference' và 'ZK proof generation' vào nhau. Dựa trên kinh nghiệm audit các giao thức DeFi của tôi, việc này giống như yêu cầu một chiếc xe đua công thức 1 vừa chạy nhanh vừa phải 'in' tờ giấy chứng nhận cho mỗi vòng đua. Chi phí tính toán có thể tăng gấp 100 lần hoặc hơn. Đây là lý do tại sao lời kêu gọi lập pháp của họ mang tính chiến lược: nó sẽ tạo ra một thị trường nhân tạo cho công nghệ này.
Nhưng hãy đi ngược lại đám đông. Liệu có quá sớm để lập pháp? Tôi nghĩ không. Chính sự thiếu vắng quy định đang tạo ra một 'vùng xám' cho các kẻ xấu. Hãy tưởng tượng một AI deepfake gọi điện cho bạn và thuyết phục bạn chuyển tiền. Nếu không có 'chứng chỉ hành vi', bạn không thể kiện ai. Nếu có, bạn có thể truy ngược lại mã nguồn và chủ sở hữu. Thử thách thực sự không phải là công nghệ, mà là câu hỏi: Ai sẽ trả tiền cho những cái proof này? Nếu mỗi giao dịch AI cần phải trả một khoản phí nhỏ để sinh proof, liệu thị trường có chấp nhận? Hay nó sẽ biến thành một loại 'thuế AI' mà người dùng cuối phải gánh chịu? Đây là góc khuất mà ít người nói đến.
Vậy, chúng ta đang ở đâu? Liệu một AI agent có thể tự do mua bán mà không cần trình 'giấy phép' hay không? Câu trả lời rất có thể là: trong vòng 3-5 năm tới, luật pháp sẽ yêu cầu điều đó. Và Succinct Labs, với kinh nghiệm về ZK, đang đặt cược vào điều này. Câu hỏi dành cho bạn: Bạn có sẵn sàng trả thêm một khoản phí nhỏ cho mỗi giao dịch để biết chắc rằng AI kia không phải là kẻ lừa đảo không?